W wielu chorobach dieta stanowi podstawowy czynnik terapeutyczny. Konsekwentnie stosowana może wspomóc farmakologię, a źle dobrana - pogorszyć stan chorego. Szczególną rolę odgrywa w leczeniu cukrzycy, nadciśnienia, miażdżycy, otyłości, schorzeń układu pokarmowego i zapobieganiu osteoporozie.

Serce (dieta przeciwmiażdżycowa) - miażdżyca występuje przede wszystkim u osób, które dostarczają organizmowi więcej energii, niż ten jest w stanie przetworzyć. Dla ochrony serca z diety wykluczamy tłuszcze zwierzęce (masło, słoninę, smalec), potrawy smażone i ciężkostrawne. Sól ograniczamy do 5 mg na dobę (jedna łyżeczka), unikamy cukru, słodyczy i alkoholu (poza ew. lampką czerwonego wina). Sięgamy po tłuszcze roślinne i te pochodzące z ryb morskich, zdecydowanie unikamy tłuszczy nasyconych i tłuszczy typu trans. Dbamy, by jeść produkty bogate w wit. C (papryka, brukselka, brokuły, cytrusy). Równie ważne są wit E i beta-karoten - przeciwutleniacze chroniące przed działaniem wolnych rodników w ściankach naczyń krwionośnych. Polecane są duże ilości potasu (obniża ciśnienie) magnezu i wapnia (zapobiega tworzeniu blaszek miażdżycowych).

Kości (dieta zapobiegająca osteoporozie) - osteoporoza, czyli ubytek tkanki kostnej, dotyka zwykle kobiety po 50. roku życia. Kości stają się kruche i podatne na złamanie. Zarówno w leczeniu, jak i zapobieganiu osteoporozie podstawą jest wapń. W jadłospisie powinny znaleźć się ryby - np. szprotki czy sardynki jedzone wraz z ośćmi oraz przetwory mleczne (100 g żółtego sera zapewnia dzienną dawkę). Osoby uczulone na mleko krowie mogą sięgnąć po znacznie bogatsze w wapń mleko kozie. Należy unikać produktów bogatych w szczawiany (szpinak, szczaw, rabarbar, buraki i rzodkiewka, kawa, herbata), obniżające wchłanianie wapnia. Należy zadbać też o odpowiedni poziom wit. D - przebywać codziennie przynajmniej przez 15-30 min na słońcu i nie zaniedbywać ćwiczeń - ruch sprawia, że kości stają się grubsze i bardziej wytrzymałe.

Stawy - by zmniejszyć ból, poprawić ruchomość stawów i ograniczyć stan zapalny, sięgnijmy po produkty bogate w kwasy tłuszczowe omega 3 i wit. D, czyli przede wszystkim tłuste ryby z zimnych mórz. Kwasy omega 3 i działająca przeciwzapalnie wit. E znajdują się też w siemieniu, oleju lnianym, oliwie z oliwek, orzechach włoskich. Jadłospis warto wzbogacić o produkty obfitujące w kolagen, który ułatwia regenerację stawów - galaretkę owocową, rybę w galarecie czy sproszkowaną chrząstkę rekina lub hydrolizaty kolagenu (do kupienia w aptece). Niektóre schorzenia reumatyczne mają podłoże alergiczne - trzeba bacznie obserwować i eliminować z diety dania nasilające objawy.

Oczy - dieta chroniąca oczy powinna zawierać witaminę A (beta-karoten), usprawniającą pracę rogówki, oraz luteinę, przeciwutleniacz stanowiący naturalny filtr chroniący przed szkodliwym wpływem promieniowania słonecznego. 3-4 razy dziennie powinniśmy jeść liściaste, ciemnozielone warzywa (brokuły, szpinak, sałatę, cukinię, kiełki zbóż - najlepiej surowe lub podgotowane na parze). Z owoców - sięgajmy często po te pomarańczowe i żółte (morele, mango, mandarynki) - bogate w wit. C i karotenoidy. Zbawienny wpływ na oczy mają również kwasy tłuszczowe omega 3 - ludzie, którzy przynajmniej raz w tygodniu sięgają po tłuste ryby morskie, zmniejszają o 50 proc. ryzyko rozwoju zwyrodnienia plamki żółtej (AMD), które jest najczęstszą przyczyną utraty wzroku po 65. roku życia.

Włosy - kruche, łamliwe paznokcie i rozdwajające się, słabe włosy to znak, że w organizmie brakuje mikroelementów - żelaza, miedzi, selenu lub cynku. Włosy i paznokcie kochają biotynę (wit. H - obecna w pełnoziarnistym pieczywie, brązowym ryżu, serach, orzechach), kwas foliowy (jego dobrym źródłem są zielone warzywa liściaste, brukselka, brokuły, warzywa strączkowe) i witaminy z grupy A i B. Do budowy mocnych włosów niezbędne są aminokwasy siarkowe - cystyna i metionina (występująca m.in. w kiełkach roślin, płatkach owsianych i otrębach).

Nerki - dieta przy kamicy nerkowej zależy od rodzaju kamieni gromadzących się w drogach moczowych, dlatego bezwzględnie powinien wybrać ją lekarz. Bez względu na typ kamicy chory powinien zwiększyć ilość płynów - nawet do 4-5 litrów na dobę. Zalecane są niskosodowe lecznicze wody mineralne, ograniczenie białka, tłuszczów zwierzęcych i błonnika. Przy kamicy szczawianowej rezygnujemy ze szczawianów (szczaw, szpinak, buraki, cytryny, śliwki, cukier, kawa, kakao, mocna herbata) i staramy się podwyższyć poziom wapnia w organizmie (sery, szproty i sardynki w oleju - wraz z ośćmi). W przypadku kamieni powstałych z fosforu wapniowego ograniczamy produkty bogate w wapń (mleko i przetwory). Przy kamicy cystynowej podstawą jest unikanie cystyny i metioniny - najmniej jest ich w mleku i przetworach mlecznych. Ogranicza się spożycie mięsa i wędlin, dbając jednocześnie, by nie zabrakło nam kwasu foliowego (fasola, orzechy, rośliny zielone). Nawrotom kamicy cystynowej zapobiega picie wód leczniczych bogatych w węglan wodoru.

Trzustka - dieta cukrzycowa. W obu typach cukrzycy stosuje się dietę bogatoresztkową z ograniczeniem łatwoprzyswajalnych węglowodanów (słodkie pieczywo, bułki maślane, kluski francuskie) i znacznym ograniczeniem cukrów prostych znajdujących się w słodyczach, słodkich przetworach i owocach. Ponieważ wszystkie węglowodany zostają rozłożone na cukry proste, stworzono pojęcie wymiennika węglowodanowego, by kontrolować ich ilość w pożywieniu. Chorzy powinni zaopatrzyć się w tabele wymienników i korzystać z nich przy komponowaniu posiłków. Równie istotne jest nieprzekraczanie dobranego przez lekarza dziennego zapotrzebowania kalorycznego. Osoby z cukrzycą typu II powinny szczególnie przestrzegać tego reżimu i starać się zredukować masę ciała, co daje dobre rokowania w chorobie. Należy jeść 4-6 niezbyt obfitych posiłków, gotować w wodzie lub na parze, piec w folii i wystrzegać się smażenia i duszenia w tłuszczu.

Wątroba - dieta w chorobach dróg żółciowych wyklucza potrawy smażone i ciężkostrawne, ogranicza tłuszcze (witaminy rozpuszczalne w tłuszczach należy uzupełniać suplementami), węglowodany dostarcza pod postacią skrobi (dozwolone jest jasne i czerstwe pieczywo, sucharki, makarony i kasze - wykluczone -pieczywo razowe i każde świeże). O ile choroba nie jest bardzo zaawansowana - zakłada dostarczanie pełnowartościowych posiłków białkowych.

Jelito grube - dieta przy zaparciach zakłada podawanie większej (35-45 g dziennie) ilości błonnika. Produkty zawierające błonnik nierozpuszczalny (np. otręby) pobudzają perystaltykę jelit, a te z błonnikiem rozpuszczalnym (warzywa i owoce) obniżają poziom cholesterolu, stężenie trójglicerydów i wyrównują poziom glukozy. Ilość błonnika warto zwiększać stopniowo, jednocześnie z ilością wypijanych płynów. Niezawodnym sposobem jest wypicie na czczo szklanki przegotowanej wody z miodem, cytryną i łyżeczka oliwy.

Trochę tłuszczyku - przy nadwadze i otyłości stosuje się dietę bogatoresztkową ubogoenergetyczną. Osoby leczone z powodu otyłości powinny udać się do dietetyka, by opracować indywidualny jadłospis dostosowany do swych potrzeb. Przede wszystkim ogranicza się tłuszcze i cukier, zabronione są potrawy smażone, pieczone, duszone, ogranicza się sosy i gęste zupy, wprowadza pokarmy z dużą zawartością błonnika i niskokaloryczne. Przy obrzękach trzeba ograniczyć spożycie soli. Nieodzownym elementem odchudzania są ćwiczenia fizyczne.

Mózg - kluczem do sprawnego funkcjonowania umysłu są niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, zawarte w rybach i olejach roślinnych. Warto uzupełnić swój jadłospis w produkty bogate w lecytynę: wątróbkę, jaja, orzeszki ziemne, ryby, soję, kiełki, kalafiory i kapustę włoską. Mózg zużywa blisko 20 proc. energii dostarczanej całemu ciału, a jego praca zależy w dużym stopniu od tego, czy... zjedliśmy porządne śniadanie.

Słabe włosy i paznokcie to znak, że w organizmie brakuje mikroelementów - żelaza, miedzi, selenu lub cynku. Włosy i paznokcie kochają biotynę (wit. H - obecna w pełnoziarnistym pieczywie, brązowym ryżu, serach, orzechach), kwas foliowy (zielone warzywa liściaste, brukselka, brokuły, warzywa strączkowe) i witaminy z grupy A i B. Do budowy mocnych włosów niezbędne są aminokwasy siarkowe - cystyna i metionina (występująca m.in. w kiełkach roślin, płatkach owsianych i otrębach).